ช่วงแรม 1 ค่ำ ถึงแรม 15 ค่ำ เดือน 10 ของทุกปี ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญของคนไทยพุทธถิ่นใต้ เพราะเป็นช่วง “เทศกาลงานบุญเดือนสิบ” ประเพณีแห่งการรับและส่ง “ตายาย” ซึ่งเปรียบเสมือนสะพานเชื่อมร้อยระหว่างคนเป็นกับบรรพชนผู้ล่วงลับ โดยมีสื่อกลางสำคัญคือการทำบุญอุทิศอาหารและขนมพื้นบ้านนานาชนิดไปให้
เช้าวันอาทิตย์นี้ 4 ตุลาคม 2569 ผมมีโอกาสไปเดินตลาดนัดวัดพังสิงห์ ตำบลท่าเรือ อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช (ตั้งอยู่ริมถนนหลวงสายนครศรีธรรมราช-สงขลา ห่างจากวัดพระบรมธาตุนครศรีธรรมราชลงมาทางทิศใต้ราว 8 กิโลเมตร) บรรยากาศภายในตลาดละลานตาไปด้วยพ่อค้าเเม่ค้าที่นำ “ขนมบุญเดือนสิบ” ซึ่งคนไทยพุทธเมืองนครใช้ในการทำบุญมาวางจำหน่ายมากมายหลายร้าน ประกอบไปด้วย
“ขนมไข่ปลา” ทำจากถั่วเขียวหรือถั่วเขียวเลาะเปลือกสีเหลือง นำมาผัดกับน้ำตาล ปั้นให้มีลักษณะคล้ายไข่ปลาสองฝักติดกัน ชุบแป้งแล้วทอดจนสุก
“ขนมบ้า” ทำจากหัวมันเทศผสมแป้ง ปั้นเป็นลูกกลมแบน คลุกกับงาแล้วนำไปทอด
“พอง” หรือ “ข้าวพอง” ทำจากข้าวเหนียวนึ่งสุก อัดลงในพิมพ์รูปวงกลมหรือสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด แล้วถอดพิมพ์นำไปตากแดดจนแห้ง ก่อนจะนำมาทอดให้สุกพอง ในตลาดแห่งนี้ยังนิยมทำแบบดั้งเดิมไม่มีการใส่สีผสมอาหารลงไป
“ขนมดีซำ” มีส่วนผสมของแป้งข้าวเจ้า น้ำตาลละหลายรวมกันแล้วใส่น้ำมันพืชลงไปในแป้งหรือหยิบแป้งมีจุ้มน้ำมันพืชก็ได้(แล้วเเต่สูตร) ขึ้นรูปเหมือนขนมโดนัทก่อนนำไปทอดให้สุก เป็นขนมที่มีต้นทางมาจากขนม Adhirasam ของชาวทมิฬในอินเดียใต้
“ขนมลา” ทำจากการละลายแป้งข้าวเจ้ากับน้ำตาล(น้ำตาลจาก น้ำตาลโตนด (แล้วเเต่สูตร) ตักใส่ภาชนะที่เจาะรูเล็กๆ แล้วนำไป “ลา” (ทา) ลงในกระทะที่ละเลงน้ำมันไว้บางๆ จนสุกเป็นแผ่นบาง
แม้ความตั้งใจหลักของการทำขนมบุญเดือนสิบคือการอุทิศผลบุญให้ตายายและบรรพชนผู้ล่วงลับ แต่ “คนคอน” เล่าให้ฟังว่า ในช่วงเวลานี้ผู้คนก็นิยมซื้อขนมเหล่านี้มารับประทานกันในครอบครัว หรือนำไปมอบเพื่อแบ่งปันให้กับญาติพี่น้องด้วย
