(สมุดไทย หมู่ แผนที่ ชื่อ แผนที่เมืองสงขลาและระยะทาง เลขที่ ๙๖ หอสมุดแห่งชาติ)
เอกสารนี้มีชื่อว่า แผนที่เมืองสงขลาและระยะทาง (ทะเบียนหอสมุดแห่งชาติ : สมุดไทยเลขที่ ๙๖ แผนที่เมืองสงขลาและระยะทาง) ได้มาจากวัดอัปสรสวรรค์ เขียนขึ้นในรัชกาลที่ ๓ โดยพระยาวิเชียรคีรี (เถี้ยนเส้ง) เจ้าเมืองสงขลา เพื่อรายงานความคืบหน้าในการก่อสร้างกำแพงเมืองสงขลาที่คั่งค้างมาจากรัชกาลก่อนต่อสมุหพระกลาโหม
ส่วนที่ว่าด้วยการเกณฑ์เลกไพร่ก่อสร้างกำแพงเมืองในเอกสารนี้ได้รับการศึกษาแล้วในบทความ การขุดค้นทางโบราณคดีกาแพงเมืองสงขลา (ถนนนครนอก) โดย นายสารัท ชลอสันติสกุล นักโบราณคดีชานาญการ สำนักศิลปากรที่ 11 สงขลา นอกจากส่วนที่ว่าด้วยกำแพงเมืองดังกล่าวแล้ว ครึ่งหลังของเอกสารยังบันทึกข้อมูลเส้นทางการเดิรทางจากสงขลาไปยังกรุงเทพทั้งทางบก และทางทะเล (จดหมายรายกำหนดระยะทางตามเท่ล้มีมาแต่กอรตามบุราณ)
ผมไม่แน่ใจว่ามีใครศึกษารายทางตามเส้นทางนี้แล้วรึยัง ตอนที่ลงภาคสนามอยู่ที่กระแสสินธุ์ ได้เคยขับรถเที่ยวดูกับคุณสามารถ สาเร็ม บ้าง แต่ไม่ได้โดยตลอด โพสต์นี้ผมปริวรรตส่วนที่เป็นข้อมูลเส้นทางบกจากเมืองสงขลามาต่อแดนเมืองนครที่ระโนต โดยคงการสะกดการันต์สถานที่ดังเดิมตามเอกสารเพื่อประโยชน์ในการเทียบเคียง ลองไล่ดูกันครับ
๏ ออกจากแขวงเมืองสงขล้า เขาแดงอยู่ข้างตะวันตก เขาตังกวรอยู่ข้างตะวันออก ข้ามท่าปออกมาแล้ว เกาะหนูอยู่ข้างขวา เกาะแมวอยู่ข้างซ้าย ระยะทางแล้ว มาหน้าปะตูไช มาหน้าบ่อสะ มาหน้าพังหงัว มาหน้าวัดกะดีหล้วง มาหน้าวัดขนุน มาหน้าบ้านมะขาม มาหน้าบ้านหนองห้อย ๏ สิ้นแขวงเมืองณครบาน ฯ
๏ มาหน้าพะโอ มาหน้าบ้านวัดมะม่วงงาม มาหน้าบ้านพังบัว มาหน้าบ้านมะฃามคลาน มาหน้าบ้านเก้าะ มาหน้าบ้านพังสองหอง มาหน้าบ้านพลี มาหน้าบ้านบ่อพะโด มาหน้าบ้านพังเถน มาหน้าบ้านวัดจัน มาหน้าบ้านพังลิง(?)พังหล้วง มาหน้าบ้านปะยาง ๏ สิ้นแขวงเมืองกรมณา ฯ
๏ มาหน้าบ้านบ่อแดง มาหน้าบ้านวัดกุน มาหน้าบ้านบ่อดาน มาหน้าบ้านแหลมพะวัง มาหน้าบ้านวัดกระทิงพระ มาหน้าบ้านระโนดหรอบ มาหน้าบ้านพังสาย ๏สิ้นแขวงเมืองกระทิง ฯ
๏ มาหน้าบ้านพังกก มาหน้าบ้านสนามไชย มาหน้าบ้านจาก มาหน้าบ้านคลองหรี มาหน้าบ้านโพไสม้ย ๏ สิ้นแขวงเมืองระโนฎ ฯ
๏ มาหน้าบ้านท่าคูระไปที่พะโคะ มาหน้าบ้านเข้าพะโคะ มาหน้าบ้านฉลอน มาหน้าบ้านวัดกระ มาหน้าบ้านวัดพะโด มาหน้าบ้านวัดเจดีงาม ๏ สิ้นแขวงเมืองพะโคะ ฯ
๏ มาที่ระโนฎอีก มาหน้าบ้านสามบ่อ มาหน้าบ้านทนก มาหน้าบ้านวัดสน มาหน้าบ้านกระร่ำ มาหน้าบ้านพังยาง มาหน้าบ้านพระทอง มาหน้าบ้านระโนฏ คลองเขศเกาะนำเฃา ๏ เขศแดนข้างฝ่ายปะท่าเมืองสงขลาเท่านี้ ๚๛
(สมุดไทย หมู่ แผนที่ ชื่อ แผนที่เมืองสงขลาและระยะทาง เลขที่ ๙๖ หอสมุดแห่งชาติ)
