โสฬสครุโทส

โสฬสครุโทส
—————–
ข้อพึงเว้นจากการปฏิบัติต่อครู ๑๖ ประการ
—————–
เรื่องโสฬสครุโทสนี้ ในขณะที่ทำทะเบียนคัมภีร์ใบลานของวัดในย่านท่าวังได้เห็นหลายครั้ง ทั้งเป็นคัมภีร์บาลีล้วนเป็นเอกเทศก็มี เป็นแปลไทยก็มี ที่มีมากคือเป็นช็อตโน๊ตย่อ ๆ จดมาแต่หัวข้อ พบอยู่ในคัมภีร์ใบลานประเภทข้อ ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่พระผู้จารจะคัดเลือกประเด็นธรรมที่ท่านสนใจมาประมวลเข้าใจเป็นของตนเอง
.
เรื่องโสฬสครุโทสนี้สืบดูคร่าว ๆ ในวันสองวันนี้ยังหาไม่ได้ว่ามีที่มาจากไหน หรือปรากฏว่าเอามาจากคัมภีร์ใด ที่พบในเมืองนครนี้เนื้อหาเหมือน ๆ กัน
.
ในโอกาสพฤหัสบดีเดือน ๙ อันเป็นวาระมงคลที่ชาวภาคใต้แต่โบราณนิยมกำหนดสำหรับไหว้ครู และในวันนี้วัดบูรณารามก็ได้จัดพิธีรำลึกคุณของหีบพระธรรมคัมภีร์อันเป็นที่ทรงไว้ซึ่งภูมิวัด และพระศาสนา จึงได้คัดแปลงเอาเรื่องโสฬสครุโทส จากคัมภีร์ชื่อ แปลนโมแปลกขกกา เลขทะเบียน NS-BNR-PL-025-02 มานำเสนอ
.
คัมภีร์นี้รูปอักษรขอมค่อนข้างเก่า แม้ไม่ปรากฏศักราชแต่ควรมีอายุในราวครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 22 ไม่หย่อนไปถึงพุทธศตวรรษที่ 23 ถ้อยคำสำนวนงามกระชับน่าอ่าน
.
และได้เลือกเอาเรื่อง โสฬสครุโทส อีกสำนวนหนึ่งที่บันทึกเป็นหัวข้อสั้น ๆ ไว้ในคัมภีร์ชื่อ ขอมิลินฺท รหัส NS-BNR-PL-086-10 คัมภีร์นี้รูปอักษรใหม่ น่าจะสร้างขึ้นราวครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 25 มาแล้ว เพื่อให้เห็นเป็นกรณีเปรียบเทียบถึงการที่องค์ความรู้ส่งทอดถึงกันผ่านห่วงเวลาอันยาวไกล
.
————————————
NS-BNR-PL-025-02_แปลนโมแปลกขกกา
————————————
.
ครุ จตุพฺพิโธ เญยฺโย นิสฺสโย จาปิ ปพฺพชฺชา อุปสมฺปทํ ธมฺมญฺจ อิจฺเจวํ คารวํ กเร ฯ
.
คุรุ อันว่าครูมี ๔ จำพวก
นิสฺสโย จ คือครูอันให้นิสัยเมื่อเอาอุปัชฌาอาจารย์ ๑ อปิ อันหนึ่งโสด ปพฺพชฺชาน คือท่านผู้บวชคนเป็นสามเณรก็เป็นครูอันหนึ่ง
อุปสมฺปทํ คือท่านผู้บวชคนเป็นภิกขุก็เป็นครูอันหนึ่ง
ธมฺมญฺจ คือท่านผู้สอนธรรมแก่คนก็เป็นครูอันหนึ่ง ฯ
.
อมฺเหหิ แลเราทั้งหลาย เญยฺโย เพิงรู้เถิด สิสฺเสา อันว่าศิษย์ กเร เพิงกระทำ คารวํ เคารพ ครุเนา แก่ครู อิเจวํ โดยประการดังกล่าวมานี้ ฯ
.
อันว่าลูกศิษย์นี้ไซร้อย่าเพิงข้ามจีวรํแห่งครู
อย่าเพิงข้ามบาตรแห่งครู
อย่าเพิงข้ามกรรชิง (กชฺิง) แห่งครู
อย่าเพิงข้ามเผ่าแห่งครู
อย่าเพิงออกชื่อครูต่อหน้า
อย่าเพิงยืนกีดหลังกีดในที่เหนือลมแห่งครู
อย่าเพิงร่วมเตียงตั่งที่นั่งแห่งครู
อย่าเพิงร่วมที่ยืนแลที่จงกรมแห่งครู
อย่าเพิงร่วมภาชนะเครื่องฉันแห่งครู
อย่าเพิงร่วมคณฑีแลเครื่องฉันน้ำแห่งครู
อย่าเพิงร่วมที่อยู่ที่นอนแห่งครู ฯ
.
อันว่าศิษย์ทั้งหลายเพิ่งกระทำเคารพดังนี้ต่อเท่าสิ้นชีวิตแล ฯ
.
อันว่าศิษย์ผู้ใดแลครูหากอภิเษก คือสั่งสอนธรรมเป็นต้นว่า นโมพุทธายะ ก็ดีไซร้ ศิษย์ผู้นั้นก็ประเสริฐก็โพ้นจากบาปทั้งหลายแล ฯ
.
อันว่าศิษย์ผู้ใดแลปรารถนาสวรรค์นิพพานไซร้ เพิงเว้นจากโทษอันกระทำร้ายแก่ครู ๑๖ ประการ อันใดบ้างสิ้น
.
อันหนึ่งคือติฉินนินทาครู
อันหนึ่งคือต่อทะเลาะ (เชฺลาะ) ครู
อันหนึ่งคือริษยาแลชังครู
อันหนึ่งคือลักทรัพย์ข้าวของแห่งครู
อันหนึ่งคือนั่งนอนในที่สูงกว่าครู
อันหนึ่งคือกระทำให้อนาทรใจแห่งครู
อันหนึ่งคือลวงขวามดำครูบังคับแก่ตน (ไม่ทราบอ่านอย่างไร ต้นฉบับเขียน ลฺวงขฺวามดำคฺรูปฺังคฺัปแกตฺน)
อันหนึ่งคือกล่าวถ้อยคำหยาบช้ากล้าแข็งแก่ครู
อันหนึ่งคือสิ่งอันจำเริญแก่ครูแลกระทำบ่มิให้จำเริญ
อันหนึ่งคือตริความอันจะให้หึงสาเบียดเบียนแก่ครู
อันหนึ่งคือละครูตนเสียแลเอาผู้อื่นเป็นครู
อันหนึ่งคือบูชาสักการะผู้อื่นกว่าครู
อันหนึ่งคือกระทำไหว้ยำเกรง (อฺยำแอฺยง) ผู้อื่นกว่าครูตน
อันหนึ่งคือสรรเสริญยกยอผู้อื่นกว่าครูตน
อันหนึ่งคือบ่มิเอากังวล (ทำวฺน) อันเป็นทุกข์แห่งครู
อันหนึ่งคือเบียดเบียนตระกูลแห่งเผ่าพันธุ์แห่งครูให้ฉิบหาย ฯ
อันนี้ชื่อ โสฬสครุโทส แล ๚
.
อันว่าศิษย์ผู้ใดแลกระทำทรุหะ (ล่วงเกิน/ประทุษร้าย) แก่ครูด้วยโทษ ๑๖ ประการดังกล่าวมานี้ไซร้ อันว่าศิษย์ผู้นั้นบ่มิพ้นจากนรกเลย ฯ
.
แม้นว่าเทวดาทั้งหลาย แลมาช่วยขอโทษขอโภยดังนั้นเสียก็ดี ศิษย์ผู้นั้นบ่มิพ้นจากบาปนั้นได้เลย แม้นว่ากระทำกุศลทั้งปวงก็ดี แม้นว่ามีวิชชานุภาพเท่าใด ๆ ก็ดีครั้นทำทรุหะแก่ครูด้วยโทษ ๑๖ ประการนั้นไซร้ ผลธรรมทั้งมวลนั้นจะช่วยบ่มิได้เลย ดุจดังเทวทัตแลลูกศิษย์ตน อันกระทำทรุหะแก่พระพุทธเจ้าอันเป็นครูแห่งตน ดังนั้นก็เอาตนไปตกในอเวจีนรกแล ฯ
.
เหตุการณ์ดังนั้นอันว่าศิษย์ผู้ใดอันมีปรัชญา (ปัญญา) แลเห็นโทษดังนี้ไซร้เพิงเว้นเสียแล แม้นว่าจำเริญมรรคผลนิพพานในสำนักพระพุทธเจ้าภายหน้าก็ลุด้วยง่ายแล ๚
.
————————————
NS-BNR-PL-086-10_ขอมิลินฺท
————————————
ครุโทส มี ๑๖ ครือ
.
ครุนินฺทา จ ๑ นินทาว่าร้ายแก่ครู
โอวาโท จ ๑ ต่อเถียงแก่ครู
อุเสยน ๑ สูงกว่าครู
ธนโจรโก ๑ ลักทรัพย์ครู
อุจฺจารเย ๑ นอนสูงกว่าครู
อนาทริโย ๑ มิยำเยงครู
วาจติปติ ๑ เดียดแก่ครู
อนฺตโรเจโต ๑ สูงค้ำแก่ครู
ครุวเฒ ๑ ต่อมือตบครู
นวเฒตี ๑ มิให้จำเริญแก่ครู
หิํสาภาโท ๑ หึงสาแก่ครู
สจินฺติยิ ๑ ในใจจะให้ครูฉิบหาย
อญฺตฺลาคุรุปูชา ๑ ย่อมบูชาผู้อื่นกว่าครู
วทฺธาปสนฺติ ๑ ย่อมไหว้บูชาผู้อื่นกว่าครู
โนเปกฺขาครุทุกฺขํ ๑ ให้ครูต้องทุกข์หนัก
ครุโกณํวินสนฺติ ๑ ให้ตระกูลครูฉิบหาย
.
จบครุโทสแล ฯ