“นี่แลต๊ะ… แลกก่อนหม้ายทราย ทรายมันมากับน้ำ” เสียงของ “สูซี่” (นางสะรีน๊ะ ละกะเต็บ) คุณน้า ผู้นำทางสำรวจชีวิตแผ่นดินตอนในเชิงเขาบรรทัด ณ บ้านคลองกั่ว
ดังขึ้นพร้อมกับมือที่ชี้ชวนให้ดูกองทรายสีขาวละเอียด ประจักษ์พยานที่ไหลบ่ามาพร้อมกับมวลน้ำมหาศาลเมื่อปลายเดือนพฤศจิกายน 2568 ห่าฝนที่ถล่มปักษ์ใต้ปีก่อนทิ้งร่องรอยไว้ทุกแห่งหน แม้แต่ในที่ที่ห่างไกล กลางอ้อมกอดของขุนเขา ทรายสีขาวเหล่านี้สิ่งคุ้นตาอยู่ในคลอง แต่มันคือสิ่งแปลกปลอมที่ธรรมชาติหอบมาทิ้งไว้ใต้ถุนเรือนไม้ของ “โต๊ะแหน๊ะ” (คำภาษามลายูที่แปลว่า ทวด/Datok Nenek) ชายชราวัย 91 ปี ผู้เป็นเจ้าของตำนานและเมล็ดพันธุ์แห่งเชิงเขาบรรทัด…
“เปาะข้าว” หรือ “เรินข้าว” ที่ชำรุดและความลับของเมล็ดพันธุ์
บนเรือนที่เชื่อมต่อจากห้องครัวหลังบ้าน คือที่ตั้งของ “เปาะข้าว” หรือ “เรินข้าว” (เรือนเก็บข้าว) สถาปัตยกรรมแห่งวิถีกสิกรรมที่ข้ามผ่านกาลเวลามาเนิ่นนาน ทว่าหลังมหาภัยพิบัติที่ผ่านมา สายฝนและพายุรุนแรงได้ฝากรอยแผลไว้บนสิ่งปลูกสร้างนี้ ชำรุดทรุดโทรม ยากจะย่างเท้าขึ้นไปสำรวจด้านบนได้ดังเดิมสิ่งที่น่าเสียดายที่สุดคือ บนเรินข้าวแห่งนั้นมี “พันธุ์ข้าวพื้นถิ่น” ของหมู่บ้านคลองกั่วที่โต๊ะแหน๊ะเก็บรักษาไว้
เมล็ดพันธุ์ที่เก็บไว้หลายปี ซ่อนตัวอยู่ภายใน บันทึกหลังน้ำท่วมใหญ่ครั้งนี้ จึงทำได้เพียงถ่ายภาพจากภายนอก เฝ้ามองดูความเปราะบางของวิถีชีวิตที่ถูกสั่นคลอนด้วยภัยธรรมชาติ…
เมื่อชะตากรรมเชื่อมโยงกันจากต้นน้ำถึงปลายทะเล
คำบอกเล่าของทั้งสูซี่ กับโต๊ะแหน๊ะ และภาพที่ปรากฏเบื้องหน้าสะท้อนความจริงอันเจ็บปวด ภัยพิบัติในปี 2568 ไม่ได้เลือกปฏิบัติ แต่มันเข้าถึงผู้คนอย่าง “เสมอหน้า”
คนต้นน้ำ ในป่าลึกอย่างบ้านคลองกั่ว ทรายไหลทับผืนนา ห่าฝนทำให้ทางเดินเข้าเปาะข้าวหรือเรินข้าวชำรุดจนใช้การไม่ได้
คนกลางน้ำ ในเมืองหาดใหญ่ ที่ต้องรับมือกับมวลน้ำที่ไหลบ่าเข้าท่วมย่านเศรษฐกิจ
คนปลายน้ำ คนรอบลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ที่ต้องจมอยู่กับชะตากรรมสุดท้ายก่อนน้ำไหลออกทะเลอ่าวไทยเสียงจากปากคำของคนบนเขาบรรทัด อาจจะเบาหวิวแต่กลับดังก้องด้วยความระทมไม่ต่างจากคนในเมืองใหญ่ ทุกชีวิตบนเส้นทางสายน้ำนี้ถูกผูกโยงเข้าด้วยกันอย่างไม่อาจปฏิเสธ ทรายขาวใต้ถุนเรือนของโต๊ะแหน๊ะจึงไม่ใช่แค่ทราย แต่มันคือเครื่องเตือนใจว่า หากป่าต้นน้ำสั่นสะเทือน ความเจ็บปวดนั้นย่อมแผ่ซ่านไปจนถึง กลางน้ำปลายน้ำ รอบทะเลสาบสงขลาอย่างถ้วนทั่ว_เสมอหน้ากัน การแก้ปัญหาจึงมองทั้งระบบช่วยทุกชีวิตอย่างยุติธรรมและเสมอหน้ากัน…
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1Bhii2UE4Q/
