พระโพธิมณเฑียร คือชื่ออย่างเป็นทางการของวิหารโพธิลังกา

พระโพธิมณเฑียร คือชื่ออย่างเป็นทางการของวิหารโพธิลังกา
อ่านว่า โพด-มน-เทียน ในกระบวนที่เลณฑุบาตพระศรีรัตนมหาธาตุ อันเป็นพระตำรากระบวนที่พระกัลปนาแด่พระบรมธาตุ พระพุทธรูป และวิหารทั้งปวงในเขตพระบรมธาตุเมืองนคร นิยมเขียนชื่อวิหารนี้ด้วยรูป “โภชมลเฑียร” ทำสะท้อนถึงวิธีอ่านออกเสียงชื่อวิหารแบบดั้งเดิมได้
.
การสร้างวิหารนี้ปรากฏในตำนานพระบรมธาตุหลายฉบับเนื้อความไม่ต่างกันนัก ความว่า
“…จึงมหามงคลเอามหาโพธิ์ แลรื้อญาติประงวนมาด้วยเรือมาแต่ลังกา พระศรีมหาโพธิ์ใส่อ่างทองมา สร้างวัดชื่อวัดพลับ พระศรีมหาโพธิ์ปลูกฝ่ายอุดรพระมหาธาตุ ปลูกทั้งอ่างทองนั้น แล้วก่ออาสน์ขึ้นล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ตระก่อพระพุทธรูปสามด้าน ปัจฉิมก่อพระบรรทมองค์หนึ่ง พระระเบียงรอบ ๒๘ ห้อง จึ่งมหามงคลขึ้นชื่อว่า พระโพธิมณเฑียร…”
.
พงศาวดารเมืองนครศรีธรรมราช เลขที่ ๒ มัดที่ ๒๔ เก็บรักษาอยู่ที่หอสมุดแห่งชาติ (เอกสารตัวเขียนยังไม่ได้ปริวรรตเผยแพร่)
.
“…จึ่งมหามงคลเอามหาโพธิ์ รื้อญาติประงวนมาด้วยเรือมาแต่ลังกา พระศรีมหาโพธิ์ใส่อ่างทองมา สร้างวัดชื่อวัดพลับ พระศรีมหาโพธิ์ปลูกฝ่ายอุดรพระมหาธาตุ ปลูกทั้งอ่างทองนั้น แล้วก่ออาสน์ขึ้นล้อมรอบทั้งสี่ด้าน ตระก่อพระพุทธรูปสามด้าน ปัจฉิมก่อพระบรรทมองค์หนึ่ง พระระเบียงรอบ ๒๘ ห้อง จึ่งมหามงคงขึ้นชื่อว่า พระโพธิมณเฑียร…”
.
ตำนานพระธาตุนครศรีธรรมราช เลขที่ ๗๔ มัดที่ ๘ เก็บรักษาอยู่ที่หอสมุดแห่งชาติ (เอกสารตัวเขียนยังไม่ได้ปริวรรตเผยแพร่)
.
“…จึ่งพระมหาเถรมงคลเอาไม้ศรีมหาโพธิ์ใส่อ่างทองลงสำเภารื้อญาติโยมมาแต่เมืองลังกา สร้างวัศพลับพลาปลูกพระศรีมหาโพธิ ฝ่ายอุดรพระมหาธาตุปลูกทั้งอ่างทอง แล้วก่ออาศน์ล้อมรอบก่อพระพุทธรูปสามด้าน ฝ่ายปัจฉิมก่อพระบรรธมองค์หนึ่ง พระระเบียงรอบ ๒๘ ห้อง ชื่อว่าพระโพธิมณเฑียร…”
.
ตำนานพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ต้นฉบับสมุดฝรั่ง กรมศิลปากรเผยแพร่หลายคราว
.
ในอดีตเคยมีคำอธิบายว่าวิหารโพธิมณเฑียร หรือโพธิ์ลังกามีชื่อว่าวัดพลับ เนื่องมาจากตำนานเขียนเหตุการณ์ต่อเนื่องกัน ในความเป็นจริงคือสร้างวัดพลับแล้ว จึงมาปลูกพระศรีมหาโพธิ์ขึ้นเป็นอีกเหตุการณ์หนึ่ง
.
ในวิหารโพธิมณเฑียร มีพระนอนใหญ่ทางทิศตะวันตก มีชื่อในกระบวนที่เลณฑุบาตพระศรีรัตนมหาธาตุ ว่า “พระธรรมราชมุณีบรรทม”
.
สมัยหนึ่งมีการสร้างพระทรงเครื่องสำริดขนาดกลางองค์หนึ่งเบื้องพระเศียรของพระธรรมราชมุนีบรรทม คนนครในอดีตสมมติเป็นรูปแทนพระองค์พระเจ้าศรีธรรมาโศกผู้สร้างพระบรมธาตุ
.
ต่อมาพระยาสุขุมนัยวินิต ได้ย้ายพระพุทธรูปองค์นี้ไปยังวิหารสามจอม วิหารสามจอมจึงนิยมเรียกเป็นวิหารศรีธรรมาโศกด้วย 

เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1DnxkidGTc/