หากใครมีโอกาสแวะเวียนมายังย่านเศรษฐกิจใจกลางเมืองหาดใหญ่ เช่นบริเวณตลาดสดพล่าซ่าหาดใหญ่ ถนนสามสายใกล้ตลาดกิมหยง ฯลฯ สิ่งหนึ่งที่จะสะดุดตาและถือเป็น “ขนมอัตลักษณ์” ของผู้คนบนคาบสมุทรมลายูคือ “ต้ม” หรือข้าวเหนียวห่อใบกะพ้อรูปทรงสามเหลี่ยมขนาดกะทัดรัด แต่ท่ามกลางต้มลูกเล็กที่คุ้นตา ยังมี “ต้มยัดไส้” ลูกโตที่อัดแน่นด้วยรสชาติและเรื่องราวการปรับตัวทางวัฒนธรรมของพี่น้องบ้านบางโทง
วิถีชีวิตริมคลองอู่ตะเภาตอนล่าง
เมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2568 ท่ามกลางบรรยากาศการฟื้นฟูหลังมหาภัยพิบัติน้ำท่วมในลุ่มน้ำอู่ตะเภาตอนล่าง ผู้เขียนได้มีโอกาสพากัลยาณมิตรลงพื้นที่ช่วยเหลือพี่น้องผู้ประสบภัย และได้สัมผัสกับวิถีชีวิตที่น่าสนใจของพี่น้องบ้านบางโทง หมู่ที่ 10 ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
แม้ตำบลคูเต่าจะขึ้นชื่อเรื่องการทำประมงในทะเลสาบสงขลา แต่สำหรับ “บ้านบางโทง” ซึ่งตั้งอยู่ลึกเข้ามาตามลำคลองและห่างไกลจากปากน้ำ อาชีพหลักของคนที่นี่จึงไม่ใช่การออกเรือ แต่เป็นการเกษตรกรรมและการทำขนมส่งขายในเมืองหาดใหญ่ เราจะเห็นสวนผักและกล้วยตานี (กล้วยพังลา) ปลูกเรียงรายเพื่อตัดใบขาย เป็นภาพสะท้อนสายสัมพันธ์ระหว่างชุมชนต้นน้ำและตลาดที่ตอนกลางน้ำที่แนบแน่น…
จาก “ต้มธรรมดา” สู่ “ต้มยัดไส้” การปรับตัวของรสชาติ
หนึ่งในภูมิปัญญาที่กลายเป็นอาชีพสร้างรายได้หลักคือการทำ “ต้มยัดไส้” ผู้เขียนได้พูดคุยกับ วะเปาะ (นางไรหนับ บิลอะหลี) หนึ่งในสามครัวเรือนของหมู่บ้านที่ยังคงสืบทอดการทำต้มส่งขายตลาดพลาซ่าหาดใหญ่
วะเปาะ เล่าว่า เดิมทีครอบครัวทำ “ต้ม” แบบดั้งเดิมคือข้าวเหนียวผัดกะทิไม่มีไส้ขายมานานหลายสิบปี แต่จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อน้องสาวของเธอซึ่งเป็นคนนำต้มไปวางขายที่ตลาดสดพลาซ่า สังเกตเห็นว่าในตัวเมืองหาดใหญ่มีการทำต้มยัดไส้หมูของชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธได้รับความนิยม…
ด้วยข้อจำกัดทางศาสนาอิสลามที่ทานหมูไม่ได้ วะเปาะจึงนำแรงบันดาลใจนั้นมาประยุกต์เป็นสูตรเฉพาะตัว โดยเลือกใช้ ไข่เค็มและไก่หยอง ผสมผสานกันในลูกเดียว กลายเป็น “ต้มยัดไส้ฮาลาล” ที่ตอบโจทย์ทั้งคนในพื้นที่และนักท่องเที่ยว….
ประณีตศิลป์ในห่อใบกะพ้อ
กรรมวิธีทำต้มยัดไส้ไม่ใช่เรื่องง่าย ข้าวเหนียวชั้นดีต้องถูกผัดในกะทะใบบัวจนได้ที่ ก่อนจะนำมาห่อด้วยใบกะพ้อที่คัดสรรมาอย่างดี วะเปาะสาธิตให้ดูว่า ต้มยัดไส้ต้องใช้ใบกะพ้อขนาดใหญ่ถึง 2 ใบนำมาซ้อนกัน เนื่องจากไส้ที่อัดแน่นหากใช้เพียงใบเดียวจะทำให้ “คอต้ม” แตกขณะนำไปต้ม
ในแต่ละวัน วะเปาะ จะแทงรังต้มไว้และแทงต้มหรือห่ออย่างประณีตประมาณ 200 ลูก เพื่อส่งต่อให้น้องสาวนำไปจำหน่ายในราคาส่งลูกละ 8 บาท และขายปลีกลูกละ 10 บาท โดยกิจวัตรการค้าขายจะเริ่มขึ้นตั้งแต่ตีสอง ณ บริเวณใกล้โรงรับจำนำ ตลาดสดพลาซ่าหาดใหญ่ ยาวไปจนถึงรุ่งเช้าของทุกวัน…
บทสรุปของความอร่อย
รสชาติของต้มยัดไส้บ้านบางโทง คือความลงตัวของความมันจากข้าวเหนียวผัดกะทิ ความเค็มมันของไข่เค็ม และความหวานหอมของไก่หยอง เป็นอาชีพที่เลี้ยงปากท้องคนในชุมชนตำคูเต่าปลายน้ำหาดใหญ่มาอย่างยาวนาน
หากใครมีโอกาสไปเยือนหาดใหญ่ อย่าลืมแวะอุดหนุนต้มยัดไส้ฝีมือพี่น้องบ้านบางโทงที่ตลาดพลาซ่า หรือจะตามไปชมวิถีชีวิตถึงแหล่งผลิตที่ตำบลคูเต่าก็นับเป็นการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่อิ่มทั้งท้องและอิ่มทั้งใจ
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1AK3xSXDzh/
