วันที่ 29 พฤศจิกายน 2568 ผมจดจำได้ดีว่าเป็นวันที่ผมดั้นด้นกลับมาถึงบ้านที่ “บ้านควน” หมู่ 5 ตำบลคู่เต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา หลังจากที่ต้องติดท่ามกลางมวลน้ำอยู่นครศรีธรรมราช และเดินทางมาติดน้ำอยู่สิงหนครอีกสามวันเต็ม การเดินทางกลับสู่พื้นที่ “ปลายน้ำหาดใหญ่” ในช่วงวิกฤติน้ำท่วมครั้งใหญ่นี้ไม่ใช่เรื่องง่าย และวันนี้ 29 ธันวาคม 2568 ก็ครบรอบหนึ่งเดือนพอดีที่ผมได้กลับมาหยัดยืนอยู่บนผืนดินบ้านเกิดอีกครั้ง…บรรยากาศเมื่อหนึ่งเดือนก่อนยังคงติดตา วันที่ผมมาถึง น้ำยังคงท่วมขังหมู่บ้าน กลิ่นอายความหดหู่และคราบน้ำตาของผู้คนอบอวลไปทั่ว ชุมชนริมขอบทะเลสาบสงขลาตอนล่างแห่งนี้ ผู้เสียสละรองรับมวลน้ำเสมอมา แต่การช่วยเหลือต้องรอยคอย เสมือนถูกผลักให้เป็นคนชายขอบ….ที่ต้องและเสียงไม่ดัง!!!
แต่ในฐานะคนเขียนหนังสือ ผมเลือกใช้หนึ่งเดือนที่ผ่านมาเป็นกระบอกเสียง สื่อสารเรื่องราวของพี่น้องร่วมชะตากรรมให้สังคมได้รับรู้ เพื่อให้ความช่วยเหลือหลั่งไหลมาสู่พื้นที่ที่มักถูกลืมแห่งนี้…ท่ามกลางร่องรอยความเสียหาย ความสุขเล็กๆ ที่เยียวยาจิตใจได้ดีที่สุดคือการได้เข้าครัวทำอาหารให้ “มะ” และ “ปะ” ได้ลิ้มรสฝีมือ…
“ปลาน้ำแข็ง” : นามนัยของปลาจากท้องทะเลอ่าวไทย
ในช่วงปลายปีเช่นนี้ เรือประมงส่วนใหญ่มักหยุดพักจากคลื่นลมแรง อาหารสดในหมู่บ้านจึงพึ่งพา “ร้าน_หน้าร้าน” หรือร้านโชห่วยเล็กๆ ในชุมชนที่เจ้าของร้านจะตื่นแต่หัวรุ่ง ขับรถเข้าไปในตัวเมืองหาดใหญ่เพื่อคัดสรรปลาสดและผักหญ้ามาบริการคนในพื้นที่ วันนี้ผมอาสาไปซื้อาเอง และได้ “ปลาลัง” ตัวเขื่องในราคากิโลกรัมละ 130 บาท…
ปลาเหล่านี้มีชื่อเรียกเฉพาะถิ่นที่น่าสนใจว่า “ปลาน้ำแข็ง”
คำว่า ปลาน้ำแข็ง เป็นคำที่ชาวบ้านรอบลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ทั้งฝั่งสงขลาและพัทลุง ใช้เรียกปลาที่จับได้จากทะเลอ่าวไทย (ทะเลนอก) เนื่องจากในสมัยก่อนปลาจากทะเลใหญ่ต้องผ่านการแช่น้ำแข็งเพื่อขนส่งเข้ามาขายในพื้นที่ด้านใน ต่างจากปลาสดๆ ที่จับได้จากในทะเลสาบ
แม้ในปัจจุบันจะมีผู้นำปลาสดจากอ่าวไทยมาขายโดยไม่แช่น้ำแข็งเลยก็ตาม แต่ชาวบ้านก็ยังคงคุ้นชินที่จะเรียกพวกมันว่าปลาน้ำแข็งอยู่นั่นเอง…
“ส้มขามขี้แมว” ข้างเริน “วะ”
ก่อนจะเริ่มลงมือแกง ผมแวะไปที่บ้าน “วะ” (คุณลุงคุณป้า) เพื่อขอมะขามสดที่มีลักษณะพิเศษ คือเป็นฝักเล็กๆ สั้นๆ ที่ชาวบ้านควนเรียกว่า “ส้มขามขี้แมว” ช่างเป็นชื่อที่สะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนคนแขก (มุสลิม) ได้อย่างเห็นภาพ เพราะความใกล้ชิดกับแมว สัตว์ที่ท่านนบีมูฮัมหมัดรักและให้เมตตา การเลี้ยงแมวจึงเป็นทั้งวิถีชีวิตและที่มาของบุญกุศล จนนำมาสู่การตั้งชื่อพืชพรรณใกล้ตัวตามลักษณะที่คุ้นเคย…คือมองว่าเหมือนขี้ของน้องแมว
สูตรเด็ด “แกงส้มพริกสด” ฉบับบ้านควน
แกงส้มของบ้านผมมีโดดเด่นที่การใช้พริกสด ให้สีสันและรสชาติที่แตกต่างจากแกงส้มพริกแห้งทั่วไป เครื่องแกงประกอบด้วย พริกสด หอมแดง ตะไคร้ กระเทียม เคย (กะปิ) ขมิ้น และเกลือ ตำรวมกันจนละเอียด หากใช้มะขามเปียกก็จะตำรวมไปในเครื่องเลย
กรรมวิธีการปรุง
เตรียมน้ำเปรี้ยว ล้างส้มขามขี้แมวให้สะอาด ใส่ลงหม้อน้ำตั้งไฟจนเดือด เมื่อมะขามสุกได้ที่ให้ตักออกมาพักไว้
ผสานเครื่องแกง ตักน้ำร้อนจากหม้อมาละลายเครื่องแกงที่ตำไว้จนเข้ากันดี ตัดใส่หม้อ จากนั้นจึงใส่เนื้อปลาน้ำแข็ง (ปลาลัง) ลงไป
ปรุงรสด้วยธรรมชาติ ละลายมะขามสดที่ต้มไว้กับน้ำเปล่า แล้วค่อยๆ ตักใส่ลงในหม้อ ปรุงรสด้วยเกลือตามใจชอบ…
เสน่ห์ของแกงส้มมะขามสดอยู่ที่รสสัมผัสแห่งความเปรี้ยวที่ “สดชื่น” กว่ามะขามเปียก มีกลิ่นหอมละมุนที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว…หนึ่งเดือนผ่านไป น้ำลดลงตามกาลเวลา แต่ความรักและความผูกพันในสำรับอาหารยังคงทำหน้าที่ประสานรอยร้าวจากวิกฤติ แกงปลาน้ำแข็งถ้วยนี้จึงไม่ใช่แค่เพียงอาหารมื้อหนึ่ง แต่คือรสชาติของการได้กลับบ้านในวันครบหนึ่งเดือน…
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/14U2Ygjrsqp/
