ท่ามกลางความเงียบสงบของเชิงเขาบรรทัด ณ บ้านคลองกั่ว ตำบลเขาพระ อำเภอรัตภูมิ จังหวัดสงขลา วิถีชีวิตของผู้คนที่นี่ไหลเอื่อยไปตามจังหวะของธรรมชาติ พืชพรรณที่ขึ้นแซมตามสวนบนเขาไม่ใช่เพียงอาหารหรือสินค้า แต่มันคือสายใยที่ถักทอความสัมพันธ์ของคนในชุมชนเข้าด้วยกัน โดยเฉพาะ “ใบพ้อ” หรือ “ใบกะพ้อ” พืชตระกูลปาล์มที่มีความหมายลึกซึ้งเกินกว่าจะเป็นแค่ใบไม้ห่อขนม…
มรดกจากป่าแก่สู่ครัวไฟของมะแก่_โต๊ะ(ย่า)
ในไฟหรือครัวของย่า (มะแก่_โต๊ะ) ใบพ้อขนาดยาวกว่าหนึ่งเมตรตั้งตระหง่านอยู่ ชวนให้ผมผู้มาเยือนจากต่างถิ่นสงสัยถึงที่มา ย่าบอกเล่าด้วยรอยยิ้มว่าใบพ้อขนาดพิเศษนี้มาจาก “ป่าแก่” หรือป่ารกลึกเข้าไปในเขตเขาบรรทัด ซึ่งสภาพความสมบูรณ์ของระบบนิเวศทำให้ใบพ้อเติบโตได้สูงใหญ่กว่าที่พบเห็นทั่วไปตามตลาดนัดในเมือง…ความน่าสนใจไม่ได้หยุดอยู่ที่ขนาด แต่คือ “กติกาทางใจ” ของชาวบ้านคลองกั่ว ย่าสำทับว่าที่นี่ไม่มีการซื้อขายใบพ้อกัน ใครต้องการจะใช้ทำขนมเพื่อทำบุญก็สามารถเข้าไปเก็บในสวนของเพื่อนบ้านได้โดยไม่ต้องเกรงใจ วิถีแห่งการแบ่งปันนี้คือภาพสะท้อนของสังคม “คนตอนในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา” ที่ยังคงรักษาจารีตแห่งความเอื้ออาทรไว้ท่ามกลางโลกที่ทุกอย่างถูกตีค่าเป็นเงิน…
” ใบเมีย_ใบผู้” คติความเชื่อเรื่องเพศในพรรณไม้
ภูมิปัญญาชาวบ้านคลองกั่วได้จำแนกอัตลักษณ์ของใบพ้อไว้อย่างน่าสนใจ โดยมองว่าใบพ้อมี “เพศ”
ใบเมีย คือใบส่วนกลางที่มีขนาดใหญ่
ใบผู้ คือใบส่วนนอกที่มีลักษณะแคบกว่า
การให้ค่า “ใบเมีย” ให้มีขนาดใหญ่กว่าและดูมีอำนาจมากกว่า อาจสะท้อนถึงคติท้องถิ่นดั้งเดิมในแถบคาบสมุทรมลายูที่ให้ความสำคัญกับสตรีเพศหรือผู้หญิงเป็นใหญ่ ซึ่งเป็นรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่ฝังตัวอยู่ในชีวิตประจำวัน…
ต้มผู้_ต้มเมีย : ความหลากหลายบนคาบสมุทรมลายู
เมื่อใบพ้อถูกนำมาห่อ “ต้ม” (ขนมที่ทำจากข้าวเหนียวผัดกะทิ) ความแตกต่างของเพศยังตามไปปรากฏในรูปลักษณ์ของห่อขนมด้วย การแยกแยะ “ต้มผู้” และ “ต้มเมีย” มีรายละเอียดที่ซับซ้อนและแตกต่างกันไปตามแต่ละพื้นที่ บางแห่งใช้เกณฑ์รูปทรงสามเหลี่ยมที่มีทรงแหลมต่างกัน ฯลฯ
ความหลากหลายในการนิยามเพศของขนมต้มนี้เองที่เป็นหลักฐานชั้นดีถึงการผสมผสานทางวัฒนธรรมบนคาบสมุทรมลายู ที่แม้จะใช้ทรัพยากรธรรมชาติชนิดเดียวกัน แต่ “เรื่องเล่า” และ “วิธีคิด” ของผู้คนในแต่ละพิกัดกลับสร้างสีสันที่แตกต่างกันออกไป… ใบพ้อแห่งบ้านคลองกั่วเป็นมากกว่าพืชห่อขนม แต่คือสัญลักษณ์ของระบบนิเวศที่เป็นมิตร วิถีการแบ่งปันที่ไม่หวังผลกำไร และร่องรอยทางประวัติศาสตร์ที่ยังมีลมหายใจอยู่ใต้เงาไม้ของเทือกเขาบรรทัด…
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/18QcCBouYH/
