ณ ปากทางเข้าหมู่บ้านจัดสรรสงขลาลากูน่า ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเป็นพื้นที่สาธารณะของชาวบ้านควน ปัจจุบันอาจเหลือเพียงพื้นที่ถนนและโครงการที่พักอาศัยที่ทันสมัยบ้านหลังใหญ่อยู่ภายใน
แต่เมื่อน้ำลด ร่องรอยทางประวัติศาสตร์ที่ถูกฝังไว้ใต้ผืนดินก็ได้ปรากฏให้เห็นอีกครั้ง นั่นคือ “ป่องบ่อน้ำ” หรือขอบบ่อน้ำที่ก่อด้วยอิฐสี่เหลี่ยมแบบเก่า (ซึ่งน่าจะเป็นอิฐมอญ?) ที่ยังคงโผล่เด่นอยู่ไม่ไกลจากตำแหน่งเดิม ร่องรอยแห่งนี้ไม่ใช่เพียงแค่ซากปรักหักพังของบ่อเก่า หากแต่เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่เชื่อมโยงกับความทรงจำของผู้คน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับผู้นำชุมชนในอดีต
นายบ้านผู้สร้างสรรค์ : โต๊ะหยังหรีม_เจ๊ะหวังสวา
บ่อน้ำแห่งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่เป็นผลงานจากการดำริของ โต๊ะหยังหรีม_เจ๊ะหวังสวา (โต๊ะหยัง หมายถึง ตาทวด) ซึ่งท่านเป็น ผู้ใหญ่บ้าน หรือ นายบ้าน ของบ้านควนในสมัยก่อน (ตาทวดของผม)
ตามคำบอกเล่าของคนในตระกูลที่ยังคงจดจำได้ โดยเฉพาะพี่ชายวัย 63 ปีของมะ รวมถึงญาติๆและผู้คนในละเเวกนี้ต่างเคยได้ใช้…. เป็นบ่อน้ำสาธารณะ ชาวบ้านในพื้นที่เคยใช้ร่วมกันในการอุปโภค สะท้อนถึงการจัดสรรทรัพยากรส่วนรวมในยุคที่น้ำประปาอาจยังเข้าไม่ถึง ห่างไกลชุมชนปลายน้ำหาดใหญ่แบบบ้านควน
คู่กับหลา (ศาลา) บ่อน้ำยังตั้งคู่กับศาลาพักที่เรียกว่า “หลากลางหน” (ศาลาที่ใช้พักระหว่างทาง) ศาลานี้เป็นจุดพักพิงสำหรับคนเดินทางหรือผู้ที่มาตักน้ำ เป็นศูนย์รวมเล็ก ๆ ของชุมชนที่แสดงให้เห็นถึงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ การสร้างบ่อน้ำและศาลาคู่กันแสดงให้เห็นถึงวิสัยทัศน์ของโต๊ะหยังหรีมในฐานะผู้นำที่ใส่ใจไม่เพียงแต่การดำรงชีวิตขั้นพื้นฐาน (น้ำ) แต่ยังรวมถึงสวัสดิการทางสังคมและการพักผ่อนของลูกบ้านและคนสัญจร
ร่องรอยที่ถูกกลืนกิน
เมื่อเวลาเปลี่ยนไป ความเจริญได้เข้ามาแทนที่พื้นที่ดั้งเดิม เมื่อมีเอกชนเข้ามาดำเนินการกว้านซื้อที่ดินบริเวณริมคลองอู่ตะเภาเพื่อพัฒนาเป็นหมู่บ้านจัดสรร ถนนถูกตัดขึ้นใหม่ คลองต่าง ๆ ถูกขุดเพิ่มเติม โครงสร้างพื้นฐานใหม่เหล่านี้ได้นำมาซึ่งการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์อย่างสิ้นเชิง บ่อน้ำสาธารณะและศาลา “หลากลางหน” ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการรวมกลุ่มและการแบ่งปัน จึงถูกรื้อถอนออกไปจากตำแหน่งเดิม เพื่อหลีกทางให้กับการพัฒนาสมัยใหม่…
ความหมายของ “ป่องบ่อ” ที่ยังคงอยู่
ปัจจุบัน สิ่งที่เหลืออยู่คือ ป่องบ่อน้ำ ที่ถูกไถออกมาจากตำแหน่งเดิม และได้โผล่ขึ้นมาให้เห็นอีกครั้งหลังน้ำลด ขอบบ่อที่ก่อด้วยอิฐเก่าแก่ก้อนหนานั้น แม้จะไม่ได้มีน้ำให้ตัก หรือไม่มีศาลาให้พักพิงเคียงข้างแล้ว แต่ก็ยังคงทำหน้าที่เป็น พยาน เงียบ ๆ ของอดีต…ป่องบ่อนี้จึงมีความหมายมากกว่าแค่อิฐที่เรียงตัวกัน
ร่องรอยทางกายภาพ เป็นจุดที่เชื่อมโยงคนรุ่นใหม่เข้ากับประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ของหมู่บ้าน
ความทรงจำของตระกูล เป็นจุดศูนย์รวมเรื่องเล่าของคนในตระกูลของผู้เล่าและชาวบ้านรุ่นเก่าที่เคยใช้บ่อน้ำแห่งนี้
อนุสรณ์แก่ผู้นำ เป็นการระลึกถึง โต๊ะหยังหรีม เจ๊ะหวังสวา นายบ้านผู้ริเริ่มสร้างสิ่งสาธารณประโยชน์ให้กับชุมชน การปรากฏขึ้นของป่องบ่อน้ำหลังน้ำลด จึงเป็นเหมือนการย้ำเตือนว่าประวัติศาสตร์ท้องถิ่นและความทรงจำของผู้คนไม่ได้หายไปไหน เพียงแต่รอคอยจังหวะเวลาที่เหมาะสมจะโผล่พ้นน้ำขึ้นมาให้เราได้สำรวจและรำลึกถึง
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1NEjv8cTTh/
