ท่ามกลางสายน้ำที่ทอดตัวลงสู่ทะเลสาบสงขลา ณ บ้านหัวท่อง(ทุ่ง) หมู่ 7 ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา มีหญิงชราผู้หนึ่งนั่งเฝ้ามองคลองอู่ตะเภาที่ไหลผ่านหน้าบ้านของเธอมานานเกือบศตวรรษ
โต๊ะหยังซะ (นางซะ บินพะ) คือชื่อของหญิงชราในวัย 92 ปีผู้นี้ แม้กาลเวลาจะหมุนผ่านไปนำพาชีวิตมาสู้วัยเกือบร้อยปี แต่ความทรงจำของท่านยังคงคมชัดดุจภาพถ่ายเก่าที่เพิ่งถูกปัดฝุ่นออก ท่านใช้ชีวิตอยู่อย่างเรียบง่ายในบ้านหลังเล็กใกล้ริมคลองอู่ตะเภา ซึ่งห่างจากจุดที่คลองอู่ตะเภาบรรจบกับทะเลสาบสงขลาเพียง 500 เมตร แม้จะมีลูกหลานอยู่รายรอบ แต่ โต๊ะหยังซะ เลือกที่จะอยู่ลำพังในบ้านที่ท่านใช้เป็นเรือนหอตั้งแต่วันแรกที่แต่งงาน…
เตาอั้งโล่และร่องรอยแห่งชีวิต
เมื่อเข้าไปเยี่ยมเยียนภายในบ้านหลังเล็ก โต๊ะหยังซะ ยังคงใช้ เตาอั้งโล่ และ ไม้ฟืน เป็นเครื่องมือหลักในการหุงหาอาหาร ซึ่งเป็นภาพที่หาดูได้ยากในยุคสมัยปัจจุบัน ภายในบ้านยังมีร่องรอยของข้าวของเครื่องใช้ที่บอกเล่าถึงวิถีชีวิตแบบมุสลิมในภูมิภาคมลายูและหมู่เกาะอย่างชัดเจน ทั้งเสื้อผ้า, ผ้าซายาดะ (ผ้ารองละหมาด) และ ผ้าตะละกง (ชุดสวมใส่ละหมาด) สิ่งหนึ่งที่สะดุดตาคือ ผ้าตะละกงและผ้าซายาดะชุดหนึ่งที่ยัง เปื้อนโคลน ท่านบอกว่ายังไม่มีแรงซัก แต่ใกล้กันก็มีอีกชุดที่สะอาดพอจะใช้ มาหยัง(กราบไหว้พระเจ้า) ไปพลางก่อน ร่องรอยโคลนนี้เองคือพยานที่บ่งบอกถึงเหตุการณ์ที่เพิ่งผ่านพ้นไป…
น้ำท่วมระดับท่วมหัว_ความทรงจำที่ไม่เคยมีมาก่อน
เมื่อถูกถามถึงระดับน้ำท่วม โต๊ะหยังซะ ตอบด้วยน้ำเสียงเรียบๆ แต่แฝงไว้ด้วยความรู้สึกที่หนักอึ้งว่า “จมท่วมหัวท่าน” ในวันนั้นโต๊ะหยังซะและลูกหลานต้องอพยพหนีน้ำโดยใช้เรือ ไปยังอาคารเรียนศาสนาของหมู่บ้าน ซึ่งเป็นอาคารสองชั้นที่อยู่ห่างออกไปประมาณ 800 เมตร
“คนอยู่กันเหมือนปลาป๋อง_เสร้อยคนได้”
ท่านเล่าถึงสภาพการอพยพด้วยการเปรียบเทียบที่เห็นภาพชัดเจน ผู้คนกว่า 400 คน ต้องไปเบียดเสียดกันอยู่ในพื้นที่จำกัดของอาคารเรียนศาสนา ท่านบอกว่า ตั้งแต่เกิดมาเป็นเวลา 92 ปี ก็ไม่เคยประสบกับน้ำท่วมหนักหนาสาหัสถึงขนาดนี้มาก่อนเลย “ปีนี้น้ำมาก” ประโยคสั้นๆ นี้ สะท้อนถึงความหนักหน่วงของมวลน้ำมหาศาลที่ไหลบ่าลงมาจากหาดใหญ่(ในเมือง) และต้องใช้พื้นที่บริเวณปลายน้ำอย่างตำบลคูเต่าในการรับมวลน้ำทั้งหมด ก่อนที่มันจะไหลลงสู่ทะเลสาบสงขลาตอนล่างและออกสู่ปากทะเลสาบต่อไป ซึ่งเป็นเพียงทางเดียวที่น้ำในทะเลสาบสงขลาตอนล่างออกได้
คำบอกเล่าของ โต๊ะหยังซะ ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเล่าส่วนตัว แต่เป็น “ปากคำ” ที่ทรงพลังจากคนปลายน้ำหาดใหญ่ ที่ตั้งอยู่ในตำแหน่งที่เป็น พื้นที่รับน้ำที่สำคัญของลุ่มน้ำอู่ตะเภา ความทรงจำในวัย 92 ปีของท่าน คือหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่จับต้องได้ของภัยพิบัติทางธรรมชาติ และยังสะท้อนถึงความอุตสาหะและความผูกพันของชุมชนที่ต้องเผชิญหน้ากับมวลน้ำมหาศาลครั้งแล้วครั้งเล่า เพื่อรักษาวิถีชีวิตที่เรียบง่ายริมคลองอู่ตะเภาแห่งนี้ให้คงอยู่ต่อไป…เพราะแผ่นดินนี่คือบ้านของพวกเรา_เราอยู่ที่นี่_อยู่ตรงนี้มานานวันนานปีหลายชั่วอายุคนแล้ว….
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1a4DiSsmC9/
