ท่ามกลางสายน้ำที่คดเคี้ยวของคลองอู่ตะเภา ก่อนจะไหลไปบรรจบกับความกว้างใหญ่ของทะเลสาบสงขลา มีหมู่บ้านหนึ่งถูกโอบกอดด้วยลำน้ำทั้งทิศตะวันตกและทิศตะวันออก หมู่บ้านแห่งนี้คือ บ้านควน หมู่ที่ 5 ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ดินแดนที่ชื่อเรียกและภูมิศาสตร์มีความหมายลึกซึ้งกว่าที่ตาเห็นสำหรับคนปักษ์ใต้ “ควน” มักหมายถึงเนินเขาหรือภูเขาขนาดเล็ก แต่ในพื้นที่ลุ่มน้ำปลายคลองอู่ตะเภาที่ราบเรียบเช่นนี้ คำว่า “ควน” กลับไม่ได้หมายถึงยอดเขาสูงเสียดฟ้า หากแต่มาจากคำในภาษามลายูว่า “Kuan” ซึ่งสะท้อนถึงประวัติศาสตร์การตั้งถิ่นฐานและรากเหง้าทางชาติพันธุ์ของบรรพชนในแถบนี้…
“บนบ้าน” จุดสูงสุดของหมู่บ้าน
ในอดีต ศูนย์กลางของบ้านควนถูกเรียกว่า “บนบ้าน” หรือ “ในบ้าน” พื้นที่บริเวณนี้คือจุดที่สูงที่สุดของหมู่บ้าน เป็นชัยภูมิที่บรรพบุรุษเลือกใช้เป็นที่ตั้งรกรากเพื่อหนีระดับน้ำที่หนุนสูง ปัจจุบันพื้นที่ประวัติศาสตร์แห่งนี้เป็นที่ตั้งของ “บาลาย” (อาคารอเนกประสงค์ทางศาสนา) และ “กูโบร์” (สุสาน) ซึ่งชาวบ้านเรียกขานกันสั้นๆ ว่าบริเวณ “หน้าเสาธง”(กูโบร์หน้าเสาธง,บาลายหน้าเสาธง)
ที่นี่ไม่ใช่แค่จุดที่สูงทางกายภาพ แต่เป็นจุดรวมความทรงจำของสายตระกูลผู้เขียน ดังเช่นเรื่องราวของ “โต๊ะหยัง” (ตาทวด) แม่ของตาทวด ผู้สืบเชื้อสายมาจากคนบ้านควน และ “ปะ” ของตาทวดที่เป็นคนจากบ้านระฆัง (ฆังบ้านใต้) สายสัมพันธ์เหล่านี้ไหลเวียนอยู่ในสายเลือดของคนปลายน้ำไม่ต่างจากกระแสน้ำในลำคลอง…
ปากคำคนปลายน้ำ : ความสูญเสียท่ามกลางมวลน้ำ
เมื่อน้ำหลากมาเยือน ความสูงของ “ควน” ในอดีตดูเหมือนจะเลือนรางไปกับตา ระดับน้ำที่ท่วมสูงถึง 2 เมตรได้ทะลักเข้าท่วมพื้นที่สำคัญ “โต๊ะ” (ผู้สูงอายุ) สองท่านที่นั่งรอเวลามาหยัง (Sembahyang) เล่าถึงความเสียหายด้วยแววตาที่เรียบเฉยแต่แฝงด้วยความเศร้า กออัล (อัลกุรอ่าน) พระดำรัสของพระเจ้าที่ชาวมุสลิมให้ความเคารพสูงสุด ถูกน้ำท่วมจนเสียหายทั้งหมด ชาวบ้านพยายามรวบรวมมาวางไว้บนโต๊ะให้สูงพ้นดิน เพื่อเป็นการให้เกียรติแก่คัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์…
ของวากัฟ หมวกกะปิยะห์ ซายาดะห์ (ผ้าปูละหมาด) รวมถึงเสื่อและหมอนที่ญาติผู้วายชนย์อุทิศไว้เพื่อส่วนรวม ซึ่งปกติใช้รองร่างผู้เสียชีวิตขณะทำพิธีก่อนฝัง บัดนี้ถูกนำมาตากแดดหวังเพียงให้กลับมาใช้งานได้อีกครั้ง…ชะตากรรมของสัตว์เลี้ยง “งัวตายเหม็ด” (วัวตายหมด) คือถ้อยคำสั้นๆ ที่สรุปความสูญเสียทางเศรษฐกิจของหมู่บ้าน วัวนับ 40-50 ตัวต้องสังเวยชีวิตให้กับอุทกภัยครั้งนี้…
บทเรียนจากสายน้ำ
บ้านควนในวันนี้ ยังคงตั้งตระหง่านอยู่ ณ ปลายน้ำหาดใหญ่ แม้ร่องรอยของความเสียหายจะยังคงปรากฏชัดในบาลายและรอยคราบน้ำบนผนัง แต่จิตวิญญาณของคน “บนบ้าน” หรือ ในบ้าน ยังคงเข้มแข็ง การรอคอยเวลา “มาหยัง” ท่ามกลางซากความปรักหักพังเป็นเครื่องยืนยันว่า แม้น้ำจะท่วมสูงเพียงใด แต่ศรัทธาและรากเหง้าของคนบ้านควนจะยังคงอยู่คู่กับคลองอู่ตะเภาและทะเลสาบสงขลาตลอดไป…
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/17t1i4e2Lf/
