ละลวย : ขุมทรัพย์สีเขียวในท้องนาป่าเสม็ด วิถีผักพื้นบ้านปลายน้ำหาดใหญ่

ยามเย็นพาดผ่านขอบฟ้าทิศตะวันตก ณ ท้ายหมู่บ้านบ้านควน ตำบลคูเต่า อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา แสงสีทองอ่อนๆ สะท้อนผืนน้ำที่ยังคงท่วมขังลุ่มต่ำ พื้นที่แห่งนี้เปรียบเสมือนหม้อข้าวหม้อแกงใบใหญ่ของคนบ้านควน พื้นที่ “ปลายน้ำหาดใหญ่” ก่อนที่สายน้ำจะไหลลงสู่ทะเลสาบสงขลา…

วิถีชีวิตที่นี่ดำเนินไปอย่างเรียบง่ายสอดประสานกับจังหวะของธรรมชาติ ภาพของชาวบ้านที่สะพาย “กัด” หรือตาข่ายดักปลา เตรียมนำไปวางข้ามคืนเพื่อรอเก็บเกี่ยวโปรตีนจากผืนน้ำในเช้าวันถัดไป เป็นภาพชินตาที่สืบทอดกันมา รุ่นสู่รุ่น แม้ในยุคสมัยที่ความเจริญรายล้อม แต่ที่บ้านควนแห่งนี้ กาลเวลากลับดูเหมือนจะเคลื่อนที่ช้าลง…

วิถีควาย(น้ำ)และคอกไม้เสม็ด

ท่ามกลางทุ่งน้ำกว้างใหญ่ เราได้พบกับฝูงควายที่กำลังทยอยกลับเข้าคอก ความน่าสนใจของควายบ้านควนคือพวกมันเป็น “ควาย(น้ำ)” ตามฤดูกาล มีทั้งควายตัวดำปูปี๊(ปูปี๊คือกาแฟสีดำ)และ “ควายเผือก” ผิวสีขาวอมแดงดูแปลกตา…

คอกควาย ในอดีตนั้นสะท้อนถึงการหยิบใช้ทรัพยากรท้องถิ่นอย่างชาญฉลาด ชาวบ้านจะนำต้นเสม็ดที่มีอยู่ในละแวกนั้นมาปักทำเป็นคอก แม้ปัจจุบันวัสดุจะเปลี่ยนไปเป็นอิฐบล็อกหรือการขึงเชือกตามยุคสมัย แต่สิ่งหนึ่งที่ไม่เคยเปลี่ยนคือความเชื่อและการบริโภค ชาวบ้านควนไม่นิยมกินเนื้อควาย แต่จะเลี้ยงไว้เพื่อขายให้แก่พ่อค้าจากฝั่งตรงข้ามทะเลสาบสงขลา เป็นสายสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและวัฒนธรรมที่ดำรงอยู่มาอย่างยาวนาน

“ละลวย” ผักในสายน้ำเหมือนที่เหมือนใบหญ้า

ท่ามกลางผืนน้ำสีขุ่นและวัชพืชที่ดูละม้ายคล้ายหญ้า วะ (ลุง) ได้ชี้ให้เห็นถึงความลับที่ซ่อนอยู่ใต้ผิวน้ำ นั่นคือผักที่ชื่อว่า “ละลวย” คือชื่อท้องถิ่นที่คนบ้านควนใช้เรียกพืชน้ำชนิดหนึ่ง ซึ่งในภาษาไทยภาคกลางรู้จักกันในชื่อ “สันตะวา” ลำต้นและใบของมันอาจดูเหมือนหญ้าน้ำทั่วไปสำหรับคนที่ไม่รู้จัก แต่สำหรับบรรพชนคนบ้านควน นี่คืออาหารชั้นเลิศที่ธรรมชาติประทานให้โดยไม่ต้องซื้อหา

วิถีการกินละลวย

ชาวบ้านจะเลือกเก็บทั้งกอถ้ากินสดจะเฉพาะ “ยอดอ่อน” ถ้าต้มจุ้มกินได้ทั้งต้น นิยมกินเป็น “ผักเหนาะ” (ผักเคียง) คู่กับน้ำชุบ (น้ำพริก) รสจัดจ้าน…

ภูมิปัญญาที่ต้องสืบสาน

ในยุคที่ความมั่นคงทางอาหารกลายเป็นเรื่องสำคัญ ความรู้เรื่องผักพื้นบ้านอย่าง “ละลวย” ไม่ใช่แค่เรื่องของอาหารป่าอาหารบ้านๆ แต่มันคือ “วิชาเอาตัวรอด” และ “มรดกทางวัฒนธรรม” ที่ส่งต่อผ่านการใช้ชีวิตร่วมกับผู้ใหญ่ในชุมชน คนรุ่นใหม่ในบ้านควนบางคนอาจเคยมองเห็นผักชนิดนี้มาตั้งแต่เด็ก แต่หากปราศจากการถ่ายทอดวิธีกินจากคนรุ่นก่อน ความรู้เหล่านี้ก็อาจสูญหายไปพร้อมกับกาลเวลา…การได้เดินสูดอากาศบริสุทธิ์ริมทุ่งนา ชมวิถีชีวิตที่เรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยองค์ความรู้ ทำให้รู้ว่าตราบใดที่เรายังเข้าใจธรรมชาติและรู้จักกินผักที่บรรพชนเคยฝากฝังไว้ ไม่ว่าโลกจะเผชิญกับวิกฤติเพียงใด คนบ้านควนที่ปลายน้ำหาดใหญ่แห่งนี้ก็จะไม่มีวันอดตาย…

เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1AXFGYTWrh/