ท่ามกลางคราบโคลนที่ยังล้างไม่หมดหลังวิกฤติน้ำท่วมใหญ่หาดใหญ่ พลังกายของหลายคนเริ่มมอดลง แต่เรื่องราวจาก “บ้านคนปลายน้ำหาดใหญ่” ริมคลองอู่ตะเภายังคงพยายามส่งเสียงบอกเล่าถึงความเปลี่ยนแปลงที่รุนแรงกว่าครั้งไหนๆ…
พื้นที่ในบ้านปูน : วิถีคนแขกสงขลา
บ้านของ “วะ” (คุณลุง) เป็นบ้านปูนชั้นเดียวตามสมัยนิยม แต่ยังมีร่องรอยสถาปัตยกรรมทางจิตวิญญาณของคนแขกม(มุสลิม)สงขลาหลงเหลืออยู่ นั่นคือการยกพื้นส่วนหลังบ้านให้สูงกว่าปกติประมาณ 1 เมตร พื้นที่ตรงนี้ไม่ใช่เพียงที่พักผ่อน แต่เป็นหัวใจของบ้านในวาระสุดท้ายของชีวิต
ตามประเพณีดั้งเดิม พื้นที่ยกพื้นนี้ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการจัดการศพ (มาหยัด) ตั้งแต่การเยี่ยมเยียนไปจนถึงการอาบน้ำศพ ซึ่งการยกพื้นจะช่วยให้น้ำไหลลงสู่ใต้ถุนได้สะดวก สะท้อนวิถีชีวิตที่เรียบง่ายและผูกพันกับธรรมชาติ ในยามปกติ พื้นที่เดียวกันนี้คือที่สำหรับประกอบศาสนกิจ 5 เวลา หรือที่คนบ้านควนเรียกว่า สะมาหยัง (Sembahyang) ซึ่งเป็นคำมลายูโบราณที่รักษาร่องรอยคติเดิมก่อนการมาถึงของศาสนาอิสลามในภูมิภาคบ้านเรา…
เมื่อน้ำมาเร็วเกินตั้งตัว
“จมเหม็ดทั้งเริน” (จมหมดทั้งบ้าน) คือคำบอกเล่าสั้นๆ ที่สะท้อนความสูญเสีย ทั้งเสื้อผ้า ตู้ เครื่องครัว เหล็กขูด และของใช้เครื่องครัวพื้นฐาน ถูกมวลน้ำกลืนกินไปในพริบตา แต่สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคือ “ยากระดูก” ของวะที่ต้องกินเป็นประจำลอยหายไปกับกระแสน้ำ ตอนนี้ยังไม่ได้ไปหาหมอ…
ความทรงจำย้อนกลับไปในปี 2543 แม้น้ำจะท่วมหนักเพียงใด แต่การอพยพไปยัง “บ้านปะแก่” (บ้านคุณปู่) ซึ่งเป็นเรือนถิ่น ยกพื้นสูงมุงกระเบื้องดินเผา (เบื้องบางโหนด) ยังพอเป็นที่พึ่งพิงได้ ทว่าในปีนี้ ความสูงของบ้านเท่าเดิมแต่ระดับน้ำกลับสูงทำลายสถิติ
จนแม้แต่เรือนยกพื้นสูงก็ไม่ปลอดภัยอีกต่อไป ทุกชีวิตต้องหนีตาย อาศัยแรงคนช่วยกันลากเรือที่ไม่มีน้ำมัน ฝ่ากระแสน้ำไปยังโรงเรียนสอนศาสนาประจำหมู่บ้าน ซึ่งกลายเป็นที่พึ่งสุดท้ายของคนนับร้อยชีวิตในชุมชน
รสชาติปลอบประโลมจากปลายน้ำ
ท่ามกลางความยากลำบาก “วะ” (ป้าสะใภ้ – นางเสาะ โต๊ะแซะโต๊ะเมือง) ผู้ย้ายจากบ้านหนองเรือมาอยู่บ้านควนกว่า 55 ปี ยังคงยืนหยัดทำหน้าที่แม่ครัวด้วยวัตถุดิบที่หาได้หลังน้ำลด เมนู “แกงส้มปลาดุกแห้งกับปลานิลแห้ง” ถูกปรุงขึ้นอย่างเรียบง่าย…ปลาเหล่านี้ วะ (คุณลุง) ไปวางกัด (ดักตาข่าย) ได้มาจากป่าเสม็ดท้ายหมู่บ้าน นำมาแปรรูปด้วยการแช่น้ำเกลือและตากแดดจนแห้งเพื่อเก็บไว้กินนานๆ ส่วนน้ำเครื่องแกงส้มสูตรวะใช้พริกสดผสมพริกแห้ง หอมแดง กระเทียม ขมิ้น และกะปิกุ้งแท้ ปรุงรสด้วยเกลือและ “ส้มขามสด” (มะขามสด) จากต้นหน้าบ้าน รสชาติเปรี้ยวเค็มที่คุ้นเคยนี้ ไม่ใช่เพียงแค่การประทังชีวิต แต่คือการยืนยันถึงการมีอยู่และการปรับตัวของคนปลายน้ำ ที่แม้ “ยากระดูก” จะลอยหายไป หรือบ้านเรือนจะจมโคลน แต่จิตวิญญาณและรสชาติแห่งรากเหง้ายังคงดำรงอยู่ในครัวเรือนริมคลองอู่ตะเภาแห่งนี้
เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/1C8UVkSJ6h/
