เรขศิลป์บนริ้วน้ำ : แกะรอยลวดลายบนเรือหางยาวแห่งลุ่มน้ำอู่ตะเภาตอนล่าง_ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา

ในสายตาของคนทั่วไป เรือหางยาวอาจเป็นเพียงพาหนะสัญจรหรือเครื่องมือทำกินที่ทาสีเรียบง่ายตามแนวแผ่นไม้ แต่สำหรับชาวลุ่มน้ำอู่ตะเภาตอนล่างและลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา เรือแต่ละลำคือชีวิตและลมหายใจที่ผูกพันกับสายน้ำมาอย่างยาวนาน

เมื่อสามวันก่อน หลังจากมหาภัยพิบัติน้ำท่วมใหญ่

เริ่มคลี่คลาย ผมมีโอกาสต้อนรับมิตรภาพจากเชิงเขาคอหงส์พี่ Wirat Eungpoonsawat ที่ตั้งใจลงมาเยี่ยมเยียนและสำรวจความเป็นอยู่ของพี่น้อง “ปลายน้ำหาดใหญ่” ย่านลุ่มน้ำอู่ตะเภาตอนล่างริมขอบทะเลสาบสงขลา ผมจึงอาสาพานำทางไปยังจุดหมายที่ไม่เคยไปเยือนมาก่อน

นั่นคือ บ้านหัวท่อง (หัวทุ่ง) ฝั่งหมู่ที่ 7 ซึ่งตั้งอยู่ตรงข้ามกับบ้านควน หมู่ที่ 5 ในเขตหมู่บ้านย่อยบ้านใหม่ แม้จะเป็นระยะทางเพียงข้ามฝั่งคลอง แต่เรื่องราวที่รออยู่กลับสร้างความประทับใจอย่างไม่คาดคิด

“คลองแหละ” และจิตวิญญาณบนแผ่นไม้

ท่ามกลางร่องรอยของมวลน้ำที่เพิ่งผ่านพ้น ณ บริเวณริมคลองอู่ตะเภาหน้าบ้านหลังหนึ่ง ผมได้พบกับความโดดเด่นที่สะดุดตาเหนือเรือลำอื่น เรือหางยาวลำหนึ่งถูกจอดไว้อย่างทะนุถนอมใน “คลองแหละ” ซึ่งเป็นภูมิปัญญาการทำที่จอดเรืออันเป็นเอกลักษณ์ของคนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา เพื่อรักษาเนื้อไม้และป้องกันความเสียหายจากระดับน้ำที่ผันผวนและการหมุนเวียนของน้ำจืด กร่อย และเค็ม…

ความพิเศษของเรือลำนี้ไม่ใช่เพียงแค่รูปทรง แต่คือ “ลวดลายและสีสัน” ที่แต่งแต้มลงบนลำเรืออย่างประณีต ในพื้นที่ที่เรือส่วนใหญ่มักทาสีพื้นเรียบง่าย การได้พบเรือที่มีการวาดลวดลายศิลปะเช่นนี้ถือเป็นเรื่องหาได้ยากยิ่งเมื่อสอบถามจึงทราบว่า เจ้าของเรือซึ่งเป็นพี่น้องในหมู่บ้านหัวท่องเป็นผู้วาดเองทั้งหมด โดยอาศัยพื้นฐานความรู้ด้านศิลปะและความรักในวิถีถิ่น สร้างสรรค์ให้เรือหาปลาลำหนึ่งกลายเป็นงานศิลปะเคลื่อนที่บนผิวน้ำ

ลวดลายลักษณะนี้ชวนให้ผมนึกถึงเรืออีกลำที่เคยพบจอดคว่ำอยู่ใต้โรงครัววัดคูเต่า ซึ่งในวันนี้ยังไม่อาจทราบแน่ชัดว่ามันยังคงอยู่ดีหรือถูกกระแสน้ำพัดพาไปกับอุทกภัยครั้งล่าสุดเสียแล้ว ความเปราะบางของมรดกทางวัฒนธรรมเช่นนี้เอง ที่ทำให้การบันทึกภาพและเรื่องราวของผมในครั้งนี้มีความหมายมากกว่าการเก็บภาพที่ระลึก

ต่อยอดเรขศิลป์สู่นิเวศวัฒนธรรม

ภาพถ่ายของเรือหางยาวแห่งบ้านหัวท่องลำนี้ จะถูกนำไปบรรจุไว้ในคลังความรู้ออนไลน์และเป็นส่วนหนึ่งของข้อมูลสำคัญสำหรับ “โครงการเรขศิลป์นิเวศวัฒนธรรมมุสลิมลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา” เพื่อให้ความงามที่ซ่อนตัวอยู่ตามตรอกซอกคลองได้ถูกมองเห็นและอาจนำไปสู่การต่อยอดและการอนุรักษ์อย่างยั่งยืน…(คลังความรู้ https://arts.savesingora.com/)

ลวดลายบนลำเรือไม่ใช่เพียงเรื่องของสีสัน แต่มันคือการบันทึกอัตลักษณ์ ความภาคภูมิใจ และความพยายามที่จะรักษาความรื่นรมย์ในชีวิตท่ามกลางวิถีการทำกินที่ตรากตรำ เป็นความงดงามที่ไหลเวียนอยู่คู่กับคลองอู่ตะเภาและทะเลสาบสงขลาอย่างไม่เสื่อมคลาย

เผยแพร่ครั้งแรกใน – https://www.facebook.com/share/p/17sDVcQtxJ/

เรือหางยาวลวดลายไทย : มรดกศิลป์บนผืนน้ำแห่งลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา

——–

สามารถ สาเร็ม (เขียน 27 ธันวาคม 2568)

ภายหลังวิกฤตการณ์น้ำท่วมใหญ่ที่ถาโถมเข้าสู่พื้นที่ปลายน้ำในอำเภอหาดใหญ่ เรือหางยาว ยังคงทำหน้าที่เป็นพาหนะคู่ใจและเครื่องมือทำกินหลักของชาวบ้านที่อาศัยอยู่ริมทะเลสาบสงขลาตอนล่าง แต่เรือลำที่ผมกำลังพูดถึงนี้มีความพิเศษมากกว่าลำอื่น โดยปกติแล้ว เรือหางยาวในย่านนี้มักจะทาสีพื้นเรียบง่ายตามลักษณะของแผ่นไม้ที่ใช้ต่อเรือ ทว่าที่ วัดคูเต่า วัดเก่าแก่ริมคลองอู่ตะเภา กลับปรากฏเรือหางยาวที่มีความโดดเด่นสะดุดตาด้วยการเขียนลวดลายศิลปะไทยอันประณีตงดงามลงบนลำเรือ ซึ่งถือเป็นสิ่งที่พบเห็นได้ยากยิ่งในวิถีชีวิตปัจจุบัน จากการลงพื้นที่เพื่อบันทึกภาพหลังสถานการณ์น้ำลด พบว่าเรือหางยาวลำงามลำนี้ได้รับความเสียหาย ลวดลายลอกออก มีร่องรอยของโคลนติดอยู่ แต่สีสันและลวดลายไทยที่แต่งแต้มไว้ที่เหลืออยู่ยังคงบอกเล่าเรื่องราวความผูกพันระหว่างศาสนา ชุมชน และศิลปะได้เป็นอย่างดี